Historia Śródziemia oczami Wroga

Historię piszą zwycięzcy. A jak wyglądałaby historia Wojny o Pierścień, gdyby opowiedzieli ją nie zwycięzcy, a zwyciężeni?

Wyobraźcie sobie, że Mordor to nie siedlisko zła i nienawiści, czy zagłębie czarnej magii, ale rozwinięta przemysłowo cywilizacja, zafascynowana nauką i techniką, specjalizująca się w metalurgii, znająca proch i zaawansowaną medycynę. Jednocześnie jednak, niebędąca w stanie się wyżywić ze względu na warunki naturalne – dlatego uzależniona ekonomicznie od sąsiadów i w związku z tym zainteresowana raczej pokojowym współżyciem z krajami ościennymi, niż konfliktem zbrojnym.
Gondor, Rohan to państwa bardzo zacofane w stosunku do wschodniego sąsiada i obawiające się jego rozwoju, szczególnie militarnego, zaś elfy są zimnymi, bezlitosnymi, nacjonalistycznymi, walczącymi nawet między sobą, intrygantami.

Świadoma przewagi technologicznej i jej konsekwencji (włącznie ze zmarginalizowaniem magii) Biała Rada Magów decyduje się na rozpętanie wojny, która ma ostatecznie zlikwidować zagrożenie.

Do Przyszłości prowadzi wiele dróg, ale jakąkolwiek z nich pójdzie Mordor, to najpóźniej za trzy wieki dotknie takich sił przyrody, których ujarzmić nie potrafi nikt. Czy chcesz może jeszcze raz zerknąć na to, jak w mgnieniu oka zmienia się w popiół całe Śródziemie wraz z Nieśmiertelnymi Krajami? [1]

Petersburskie senne widziadła

Pamiętam pewne wydarzenie, w którym niemal nie było nic szczególnego, ale które mną wprost wstrząsnęło. Opowiem wam o nim ze wszystkimi szczegółami, chociaż właściwie nie jest to nawet wydarzenia - raczej po prostu wrażenie: od czegóż jestem marzycielem i mistykiem! [1]

I snuje przed nami Dostojewski opowieści z pogranicza snu i jawy, o tym co widział (lub mógł zobaczyć), o tym co się wydarzyło, lub mogło zdarzyć. Opowieści pełne symboli i ukrytych znaczeń, o których znawcy literatury pisać będą rozprawy naukowe. Ja zanotuję tylko kilka słów ku pamięci.

Bajka o carze Sałtanie

o jego synu, sławnym i potężnym bohaterze,

księciu Gwidonie Sałtanowiczu

i o pięknej księżniczce Łabędzicy.

Rosyjski folklor, podania ludowe i baśnie 1001 nocy były inspiracją dla Aleksandra Puszkina do napisania tej chyba najdłuższej jego bajki. Historia żony oczernianej przed królem (carem, sułtanem) przez zawistne siostry pojawia się w wielu opowieściach - nie tylko baśniowych. Bajki mają tę przewagę nad życiem, że intrygi zostają ujawnione i wszystko kończy się szczęśliwie...

Bajka rozpoczyna się sceną, w której trzy siostry, siedząc przy otwartym oknie, przędą nici i najzwyczajniej w świecie plotą głupstwa, przechwalając się i licytując. Nie wiedzą, że przy ich domu zatrzymał się sam car i słyszy każde słowo.

"Gdybym tak carycą była - 

Pierwsza siostra przemówiła - 

To bym obiad na świat cały 

Zgotowała doskonały." 

"Gdybym ja carycą była - 

Druga siostra oświadczyła - 

To na cały świat bez mała 

Sama płótna bym utkała." 

"Gdyby mnie wziął car za żonę - 

Rzekła trzecia nad wrzecionem - 

Urodziłabym carowi 

Bohatera co się zowie!"

Łatwo się domyślić, która prządka najbardziej przypadła władcy do gustu. Na dwór carski pojechały wszystkie siostry, jednak stanowisko kuchmistrzyni, czy nadwornej tkaczki nie mogło równać się pozycji królowej.

W kuchni złości się kucharka, 

Nad warsztatem tkaczka sarka, 

Każda we łzach gorzkich tonie - 

Tak zazdroszczą młodej żonie.

Bajka o rybaku i rybce

Bajkowych wspomnień z dzieciństwa ciąg dalszy.

"Bajkę o rybaku i złotej rybce" zna chyba każdy. Tę opowieść ludową, ukazującą nigdy niedającą się zaspokoić chciwość i pychę, po raz pierwszy spisali w 1812 roku bracia Grimm. Dwadzieścia lat później poetycką wersję tej historii napisał Aleksander Puszkin. Będąc dzieckiem, byłam przekonana, że jest to właśnie rosyjska bajka. 

Mieszkał stary rybak ze swą starą
Nad samym brzegiem morza.
W starej, nędznej lepiance mieszkali
Równo lat trzydzieści i trzy lata.
Stary łowił siecią ryby w morzu,
A starucha przędła swoją przędzę.

Nie jest łatwa praca rybaka, nieraz pustą sieć wyciągał lub pełną mułu, czy morskiej trawy. Kiedyś jednak 

Sieć wróciła z jedną tylko rybką,

Ale z jaką rybką! Ze złotą!

I do tego mówiącą ludzkim głosem. Uprosiła rybka rybaka, by ją wypuścił, obiecując królewski wykup. Rybak jednak nie chciał darów i z dobrym słowem wrzucił rybkę do morza.

Po powrocie opowiedział żonie co mu się przydarzyło. Oj nie przyjęła żoneczka szlachetności męża łaskawie.

"Durniu - mówi - głupi niezdaro!

Nie umiałeś poprosić o wykup!

O koryto byś chociaż poprosił!

Nasze stare całkiem się rozpadło."

Bajka o śpiącej królewnie i siedmiu junakach

W dzieciństwie nie bardzo lubiłam opowieści napisane wierszem, zresztą z wiekiem się to raczej nie zmieniło. Jednak były wyjątki. Jeden z nich to bajka Aleksandra Puszkina "O śpiącej królewnie i siedmiu junakach". Tak, tak, tu nie ma błędu - śpiąca królewna i siedmiu, absolutnie nieprzypominających krasnoludków, mieszkańców tajemniczego domku w głuszy. Oryginalny tytuł to Сказка о мёртвой царевне и о семи богатырях, czyli nasza carewna jest bardziej martwa, niż śpiąca, a z wrzecionem nie zawierała bliższej znajomości. Dużo wspólnego ma za to ze znaną skądinąd Śnieżką.

Ale zacznijmy po kolei:

Król z królową się rozstaje

I rusza w dalekie kraje,

A królowa w oknie czeka,

Kiedy mąż wróci z daleka.

(...)

Ona czeka czas niemały,

Już mijają trzy kwartały,

A w Wigilię, w noc grudniową,

Córką darzy Bóg królową.

I o świcie gość kochany,

Dzień i noc wyczekiwany,

Spoza rzek i spoza gór

Wraca ojciec-król na dwór.

Raz na niego popatrzyła,

Nawet westchnąć nie zdążyła,

Nie zniosła już tylu wzruszeń

I przed mszą oddała duszę.

Król rok przeżył wśród żałości

Lecz i on miał swe słabości;

Jak sen rok przeminął długi,

Król ślub bierze po raz drugi.

Przygody Erasta Fandorina

Pamięci wieku XIX, kiedy to literatura była wielka, wiara w postęp - bezgraniczna,

a zbrodnie popełniano i wykrywano ze smakiem tudzież elegancją. 

Erasta Pietrowicza Fandorina poznajemy jako młodego policjanta moskiewskiego w 1876 roku. Niedoświadczony, subtelny i delikatny, ale również pełen zapału, ambicji i ideałów, zajmuje się głównie przepisywaniem raportów dla zwierzchników. 

Nietypowe, publiczne samobójstwo bogatego studenta, staje się dla Erasta szansą na wykazanie się detektywistycznymi zdolnościami i, co tu ukrywać, ogromnym szczęściem. Ślady prowadzą do Londynu, a zasięg międzynarodowego spisku jest wręcz niewiarygodny.

Bardzo dobry kryminał, łączący w sobie jednocześnie elementy sensacji i przygody. Realia dziewiętnastowiecznej Rosji, spojrzenie na wiktoriański Londyn oczami naiwnego Fandorina, interesująca zagadka, pełnokrwiści bohaterowie, zaskakujące zakończenie - wszystko co potrzeba, by sięgnąć po kolejne części cyklu.

Pelagia i czarny mnich

źródło

Lektura pierwszej części cyklu o mniszce Pelagii - Pelagia i biały buldog sprawiła mi sporo frajdy, zaś zakończenie prowokowało do natychmiastowej wycieczki do biblioteki po drugi tom. Tak się jednak złożyło, że dopiero teraz spędziłam parę dni czytając o przygodach prawosławnej zakonnicy - detektywa.

Ledwie zakończyła się afera z białym buldogiem, a już zjawia się posłaniec z nowymi, wielce niepokojącymi wieściami. Oto bowiem w położonym wśród bagien Nowoararackim monasterze, który pod rządami światłego archimandryty stał się cerkiewnym państwem w państwie, pojawiło się siejące niewysłowioną grozę widmo Czarnego Mnicha. Zjawa, wskazując w kierunku Pustelni Wasiliskowej, wypowiada zagadkowe i niepokojące słowa.

Biskup Mitrofaniusz nie wierzy w zabobony i zjawy (Święty Wasilisk już osiemset lat temu ducha wyzionął i nie ma po co wokół wyspy żeglować, głupawych mnichów straszyć!), ale decyduje się wysłać na miejsce swego podopiecznego, zadeklarowanego ateistę, Aloszę Lentoczkina. Misja prześmiewcy kończy się jednak nieoczekiwanie i władyka postanawia tym razem wybrać człowieka wojskowego - stanowczego, bez wyobraźni, ale odważnego policmajstra zawołżskiego - pułkownika Feliksa Stanisławowicza Lagrange'a. Śmiałek podszedł do śledztwa metodycznie i miał duże szanse pochwycenia widma, tym bardziej niespodziewany był tragiczny skutek jego wyprawy.

Jako trzeci wyrusza podprokurator okręgowy Matwiej Berdyczowski - jeden z najbardziej zaufanych i rozsądnych ludzi Mitrofaniusza. Jego porażka będzie prawdziwym ciosem dla biskupa...

Metro 2033

źródło

Rok 2033. W wyniku konfliktu atomowego świat uległ zagładzie. Ocaleli tylko nieliczni, chroniący się w moskiewskim metrze, które dzięki unikalnej konstrukcji stało się najprawdopodobniej ostatnim przyczółkiem ludzkości. Na mrocznych stacjach, rozświetlanych światłami awaryjnymi i blaskiem ognisk, ludzie ci próbują wieść życie zbliżone do tego sprzed katastrofy. Tworzą mikropaństwa spajane ideologią, religią czy po prostu ochroną filtrów wodnych... Zawierają sojusze, toczą wojny.

WOGN to wysunięta najbardziej na północ zamieszkała stacja metra. Kiedyś była jedną z najpiękniejszych, a po zagładzie przez długi czas pozostawała bezpieczna. Teraz pojawiło się na niej śmiertelne niebezpieczeństwo.

Artem, młody mężczyzna z WOGN-u, otrzymuje zadanie: musi przedostać się do legendarnej stacji Polis, serca moskiewskiego metra, aby przekazać ostrzeżenie o nowym niebezpieczeństwie. Od powodzenia jego misji zależy przyszłość nie tylko peryferyjnej stacji, ale być może całej ocalałej w metrze ludzkości.

Nie przepadam za literaturą czy filmami postapokaliptycznymi. Przeraża mnie, że część tych wyobrażeń może okazać się prawdą, a naszym dzieciom czy wnukom przyjdzie żyć w jeszcze bardziej bezlitosnym i bezdusznym świecie.

Dla Metra 2033 uczyniłam jednak wyjątek, a powodów było kilka. Wizja świata wykreowanego przez Głuchowskiego zaowocowała książkami innych autorów, umieszczonych w realiach Uniwersum Metra 2033, czyniąc z pierwowzoru pozycję niemal kultową. Dodatkowo bardzo zachęcająca recenzja Kasi J. i bezpłatny e-book, który otrzymałam na Targach Książki w Krakowie, sprawiły, że kilka dni listopada spędziłam w moskiewskim metrze.

Carska Rosja w miniaturach

źródło

Opowiadania wybitnego rosyjskiego pisarza drugiej połowy XIX wieku, w których carska Rosja została przedstawiona w krzywym zwierciadle humoru podszytego ironią i sarkazmem.

Może wstyd się przyznać, ale mam ogromne braki w znajomości literatury rosyjskiej, szczególnie klasyki. Nadrabianie zaległości rozpoczęłam od zbioru 29 opowiadań Antoniego Czechowa. Każde z nich to mistrzowska migawka z życia wybranej postaci z dziewiętnastowiecznej Rosji. Urzędnicy carskich urzędów: asesorzy kolegialni, radcy, nauczyciele, wojskowi, a także kupcy, uczniowie gimnazjum, Wańka oddany do terminu u szewca, mniej lub bardziej wpływowe damy.

Każda z tych historii obnaża problemy biurokratycznego i bezdusznego państwa oraz ośmiesza odwieczne ludzkie przywary - bezmyślność, małostkowość, lizusostwo, egoizm, chciwość. Pomimo upływu lat nie straciły swej aktualności i dalej zadziwiają trafnością obserwacji, a niektóre spostrzeżenia można by odnieść nie tylko do społeczeństwa dziewiętnastowiecznej Rosji.

Początkowo mówiono o pożytku oświaty w ogóle, potem niepostrzeżenie rozmowa przeszła na stopień wykształcenia urzędników, przy czym wypowiedziano wiele uwag i nawet drwinek z powodu niskiego stanu tego wykształcenia. I tu, jak to zwykle bywa w rosyjskich kompaniach, od kwestii ogólnych zwrócono się wkrótce do osobistych. (opowiadanie "Wykrzyknik")

Forma opowiadań Czechowa jest po prostu doskonała, nie ma w nich zbędnej linijki, a puenta jest na ogół bardzo zaskakująca. Oczywiście nie każda historia jest równie interesująca, część jest zabawnych, część ironicznych, są i tragiczne; cechą wspólną jest ich zwięzłość, która nie umniejsza bogatej i przemyślanej treści.

Króciutkie opowiadania okazały się doskonałe do czytania, gdy brakowało czasu na coś dłuższego, w poczekalni u lekarza, czy w oczekiwaniu na dzieci ubierające się w szatni. Polecam!

Wyzwania: Book-Trotter, Rosyjsko mi! i Trójka e-pik (2012)

Jedno z opowiadań:

Mniszka Pelagia, czyli Kryminał Prowincjonalny

źródło

Pelagia i biały buldog to pierwszy tom trylogii Borysa Akunina o rudowłosej mniszce, z niewątpliwym talentem do rozwiązywania zagadek kryminalnych. Dzięki wsparciu władyki, biskupa Mitrofaniusza, Pelagia ma możliwość wykorzystania tego daru w praktyce.

Wszystko się zaczyna od listu ciotki biskupa, starej generałowej Tatiszczewej, utrzymującej, że ktoś dybie na życie jej ukochanych białych buldogów. Pelagia udaje się zatem do majątku generałowej, gdzie poznaje "miłych ludzi", których wszakże łączą zagadkowe powiązania. Wydaje się, że trwa ostra walka o spadek.

Już po paru dniach pobytu w majątku "mili ludzie" zaczynają kojarzyć się Pelagii raczej z kłębowiskiem jadowitych węży, a nieopatrzne słowa i niewystarczająco szybkie rozwiązanie zagadki sprawi, że życie Pelagii zawiśnie na włosku.